Друк
10.05.2019
Берасцейцы ушанавали памяць герояў Брэсцкай крэпасці 1939 года
 
Берасцейцы Віталь Казак, Алег Вялаў і Канстанцін Астапчук 9 траўня ўшанавалі памяць герояў Берасцейскай крэпасці 1939 года ўскладаннем кветак да Вечнага агню.
 

Расказвае ўдзельнік ускладання кветак героям першай абароны Брэсцкай крэпасці  Алег Вялаў:

Калі прыйшла ў галаву думка прайсціся на 9-е Траўня з партрэтамi абаронцаў Крэпасці 1939 года, ужо і не памятаю. Але час ішоў, і як заўсёды прынята спантаннае рашэнне - трэба! І ў гэтым не было ніякай палітычнай ці тым больш нацыяналістычнай падаплёкі. Проста палічыў, што адных сваіх герояў мы ўжо шмат гадоў купаем у промнях славы (вядома заслужанай!), а іншых неабгрунтавана забываем, таму трэба аднаўляць гістарычную справядлівасць.

Распавёў пра сваіх задумках сябрам. Віталіку Казаку iдэя прыйшлася па душы. Праўда я не ўлічыў аднаго, калі Віталіку захацелася зрабіць электрачайнік, ён робіць як мінімум паравоз, а лепш адразу цеплавую электрастанцыю. Так i выйшла. Увечары 8-га траўня, калі я ўбачыў чаго вырашыў зрабіць Віталік, я трошкі жахнуўся. Матэрыялу плаката было столькі, што на нядрэнную музейную экспазіцыю б хапіла. Але з уласцівай Віталіку энергіяй дзейства закіпела – дзве полкі былі злепленыя ў двухслаёвы шчыт, узмоцнены алюмініевым профілем. І гэты стэнд упрыгожылі фатаграфіі нашых абаронцаў – Канстанціна Плісоўскага, Францішка Клееберга, і вядома ж Вацлава Радзішэўскага, якому я прысвячу асобную частку апавядання.

Паколькі ў той час фатаграфія была недаступнай простым беларусам, то фотаздымкаў радавых берасцейцаў не захавалася. Віталь Казак абмежаваўся спісамі частак, якія абаранялі крэпасць і сілуэтамі з надпісам «Невядомы салдат», якія запоўнілі ўсё пакінутае месца. Гэтая манументальная праца выраблялася на пустой паркоўцы «Мацерыка» пры святле ліхтароў і была скончаная толькі ў тры гадзіны ночы. Праца была праведзена велізарная, амаль усё зрабіў Віталік, немалую падтрымку аказаў і прыехаіўшый Вова Мароз, бо без дапамогі прафесійнага мэбельшчыкі праца вельмi не клеілася. Такім чынам, справа была зроблена.

І вось раніца 9 га траўня. Сказаць што яно не задалося-значыць моцна схлусіць. Яна наагул не задалася, таму што Віталік праспаў ўсе тэрміны. Але трэба аддаць яму належнае, у сітуацыі калі другі б апусціў рукі, у Віталіку прачнуўся вялікі ваяўнік, і рашэнне «любой цаной пройдзем у калоне» было ім прынята нават без ваганняў. А тое, што калона ўжо крочыць не мела ніякага значэння. Адкуль з'явіўся Косця Астапук, я так і не зразумеў. Але ён зʼявіўся вельмі дарэчы, таму г не ўяўляў, як мы панясём цяжкі шчыт-плакат і вялізны вянок. Думках ад душы лаяў Віталіка за яго вечнае гігантаманію. Бо спыніся мы на стандартных партрэтах і сціплым вянку, наогул бы пытанняў як гэта данесці, не ўзнікла б. А цяпер у нас на руках велізарны вянок і цяжкі шчыт, і цалкам перакрытыя дарогі. Зрэшты цягаць усё на ўласным гарбу-нацыянальны беларускі спорт, так што «ўзялі і панеслі» звычайна ёсць універсальнае рашэнне любых транспартных праблем.

Зрэшты бегчы подскакам за ўвянчаным велізарным вянком Віталікам нам прыйшлося нядоўга. Не прабеглі мы і кіламетры, як да нас прыляпіўся падазроны тып «з провадам у вуху», які скакаў вакол і пастаянна кудысьці тэлефанаваў. Праз некалькі соцень метраў «з провадам у вуху» тыпаў стала два. А мы несліся каб нагнаць калону. І толькі амаль ля самага ўваходу ў крэпасць нарэшце дасягнулі галавы калоны, куды хутка нырнулі і зрабілі выгляд, што мы тут яшчэ ўчора чаргу займалі.

Добра, што с хлопцы з патрыятычнага цэнтра, каля якiх мы паўcталi не мелі нічога супраць, наадварот паводзілі сябе проста ўзорна, жыва цікавіліся ўсім тым, што адбываецца і было відаць, што на мерапрыемства яны прыйшлі з жадання, а не з-пад палкі.

І тут я заўважыў цікавасць навакольных людзей да нашай кампазіцыі. Якая праходзіць міма нас жанчына затрымалася і вымавіла: «ну, нарэшце, ўспомнілi!» Cказана гэта было вельмі добразычліва. Ну, што ж, пачатак нядрэнны. Выраўнаваўшы шэрагі павольна заходзім у крэпасць. Каля ўваходу стаіць куча рэпарцёраў. Большасць з іх уяўляе дзяржаўныя тэлеканалы. Убачыў нас яны хутка адварочваюць камеры. Што, не ўхваленае ідэолагамі вочы коле? Ну нічога, абвыкайце да таго, што ў Беларусі і да прыходу бальшавікоў людзі жылі, змагаліся і паміралі за сваю светлую будучыню.

І тут зноў да нас прыліпаюць тыпы «з провадам у вуху». Ды яшчэ як прыліпаюць! Спачатку адзін пачынае нас здымаць. Нахабна і бесцырымонна тыкае камеру то ў плакат, то ў нашы твары. У рэшце рышт, я не вытрымаў і сказаў яму: «Чаго здымаеце, няма там нічога пра завод (пра завод АКБ, супраць якога ўжо год пратэстуеюць берасцейцы)». Але нічога не дапамагае, мiтусня з камерай перад намі працягваецца, тып кудысьці тэлефануе, а потым выцягвае пасведчанне, паказвае Канстанцiну Астапуку і патрабуе «прайсці» з ім, для большай пераканаўчасці хапае Косцю за руку. Вось гідкае Стварэнне, калі Косця адпусціць плакат, то я яго не ўтрымаю і плакат пляснецца на зямлю! Але Косця ўпэўнена і гучна крычыць: «Людзі!!! Глядзіце! Патрыёта спрабуюць затрымаць!». Улічваючы шум вакол, атрымалася не вельмі гучна, але на тыпа «з провадам у вуху» словы Косцi зрабілі дзеянне не меншае, чым грукат ружэйнага стрэлу на зайца – ён хутка хаваецца ў натоўпе.

Так, не любяць мянты агалоскі іх цёмных «делишек». А тут «делишки» не проста цёмныя, а мярзотныя - ня Гітлера партрэт нясем, а людзей, якія за наш горад сваю кроў пралівалі!

На нейкi час нас пакінулі ў спакоі. Мы з усімі дайшлі на плошчы Цырыманіялаў, апусцілі плакат на зямлю і на час мітынгу вырашылі крыху адпачыць. Вакол адбывалася нездаровая валтузня, аднекуль зʼявіліся новыя «ціхары» і цалкам нас атачылі. Ну атачылі і атачылі, мы вырашылі што будзе лепш зрабіць выгляд, што нас не турбуе прысутнасць пераапранутых міліцыянтаў. Мітынг скончыся і калона рушыла маршам перад трыбунамі. Пайшлі і мы. Пайшлі практычна пад канвоем-спераду і ззаду шлi «драты з вушэй».

Але зразумела што нікому ў галаву не прыйдзе круціць рукі мірным людзям у такім месцы пры столькіх сведках, таму ніхто на «рабакопаў» не звяртаў увагі. Але, каля самых трыбун нас пачалі адціскаць, ды так моцна, што думаў наагул растопчуць цяпер. Ці то Віталік ім не спадабаўся, ці то яшчэ чаго, але ледзь да бойкі не дайшло. Нашы рукі звязаныя грузам - тут не да сілавых прэсінгаў. Але рух прыйшлося спыніць, стаць з краю. Плакат апусцілі на зямлю, атрымаўся такі тыпу барʼерчык – нікому не перашкаджае, але ўсім відаць змест.

Але тут адбылося цікавае. У «правадоў у вуху» выявіўся начальнік, вельмі ветлівы, які пасля кароткіх перамоваў «Падвойнае ачапленне» ад нас прыбраў, коратка абмеркаваў план нашых дзеянняў і папрасіў калі чаго – клікаць Яго і«усе пытанні вырашым». Дарэчы так і выйшла, больш за нас ніхто не піхаў, не правакаваў і ў твар камерай не лез. Прычыну такой вялікай увагі да нашых сціплых персонаў я даведаўся пазней - у ліку ганаровых гасцей быў «сам ЛІС». Як кажуць – кожны дробны начальнік ўяўляе што яго хочуць ліквідаваць, прычым з ростам вертыкалі гэты страх павялічваецца ў геаметрычнай прагрэсіі. Але тым не менш нас ніхто не чапаў, людзі з задавальненнем фатаграфаваліся на фоне нашага плаката, ніхто не перашкаджаў.
Пасля канцэрту мы ўрачыста ўсклалі наш велізарны вянок да Вечнага Агню. Прычым тут адбыўся непрыемны інцыдэнт. Нас акружыла маса людзей, жыва цікавіліся намаляванымі на плакаце афіцэрамі. Я распавядаў пра тое, хто намаляваны і пра ролю кожнага ў вераснёўскіх падзеях 1939 года. Сярод прысутных было шмат расейцаў, але я не заўважыў зусім ніякага варожага стаўлення, наадварот людзі вельмі хацелі ведаць пра падзеі пачатку Другой сусветнай вайны. Але тут зʼявіўся нізенькі чалавечак, у якім я апазнаў сумна вядомага Пятра Піцко. Чаму сумна вядомага? А таму што занадта загуляўся ў вайнушку, ды настолькі, што вырашыў адрадзіць камунізм-сталінізм на асобным участку крэпасці, і заадно намаляваць гераічныя карцінкі ў вокнах з самім сабой у галоўнай ролі. За што цалкам абгрунтавана атрымаў «па шапцы» і адміністрацыйны штраф за самаўпраўства. Дык вось, дадзены Пётр Піцко з нейкага перапугу пачаў крычаць што «усё няпраўда, усё не так было!». Пры гэтым выцягнуў «залаты» смартфон са стразамі і пачаў здымаць наш плакат з зусім крывой і бесталковай усмешкай. Прычым выраз яго асобы было настолькі неадэкватна зларадным, што я прапанаваў Пятру напісаць навуковую працу па яго версіі падзей верасня 1939го года, абараніць гэтую версію і я з задавальненнем прыму такі варыянт. Гэта дарэчы быў першы і адзіны ў гэты дзень выпадак адкрыта варожага стаўлення да нас за намаляваных на плакаце асоб. пасля Пётр бег за намі следам, калі мы пакідалі крэпасць і крычаў «чаго мы ад яго ўцякаем». Так, гэта мабыць вельмі сумны выпадак. Пажадаю Пятру хутчэйшага вылячэння ад падобнага хваробы. Усё ж мы не зрабілі Пятру нічога дрэннага і ніяк не заслужылі падобных выпадаў у свой адрас. Паколькі людзі, намаляваныя ў нас ёсць і ў экспазіцыі музея Брэсцкай крэпасці і калі Пётр з чымсьці не згодны-хай ідзе туды і прадʼяўляе свае прэтэнзіі.

Чаму я вырашыў абавязкова пранесці партрэт Вацлава Радзішэўскага? Вывучаючы наяўныя матэрыялы па падзеях верасня 1939 года, я раптам знайшоў для сябе ўзор новай, незнаёмай мне раней воінскай доблесці. Падраздзяленне Вацлава Радзішэўскага засталося прыкрываць адыход асноўных сіл. Па ваенных мерках «ахвяраваць сабой, каб выратаваць усіх астатніх». Але не ў гэтым выпадку. Не было гэтых бесталковых па сваёй бяспрыкладнай глупства «стаяць да смерці» або «Ні кроку назад». Бо, што па сутнасці самае каштоўнае можа быць? Толькі жыцця людзей і нічога больш. Так што робіць таленавіты афіцэр Вацлаў Радзішэўскі - займае добра ўмацаваны форт, які мае вырашальнае значэнне па прыкрыцці чыгункі і шляхоў адыходу, і спакойна і пісьменна крышыць усіх, хто меў глупства паспрабаваць узяць форт штурмам. Але гэта не ўсё! Калі былі вычарпаныя ўсе магчымасці абароны, і далейшы супраціў страціў сэнс, стаўшы папросту немагчымым (скончыліся боепрыпасы), Вацлаў Радзішэўскі не здаўся ў палон і ня салдат сваіх на здаў. Ён распусціў сваё аддзяленне, загадаўшы радавым адпраўляцца дадому. Фактычна выратаваў, паступіў як належыць сапраўднаму афіцэру і камандзіру. Учынак несумненна годны вышэйшай вайсковай узнагароды - бліскуча выканаць баявую задачу і максімальна зберагчы жыцці сваіх салдат, калі няма ні найменшай надзеі на перамогу.
 

 

Дарэчы пакуль мы вырашалі пытанне з машынай для транспарціроўкі нашага плаката, мноства людзей жыва цікавіліся, падыходзілі з дзецьмі, праяўлялі нядрэнныя веды ў гісторыі пачатку Другой сусветнай вайны. Праз гадзіну мы без здарэнняў пакінулі крэпасць.

                                                                                            Алег Вялаў

P/S/ Увечары Канстанцін Астапук падышоў да Вечнага агню, паглядзець як там іх вянок. Вянка не было. Яго нехта прыбраў. Няўжо Пётр Піцко?

 Далучайцеся да нашага iнстаграму https://www.instagram.com/berastseiskaia/

Далучайцеся да нашага юцюбу https://www.youtube.com/channel/UCHBEpCyJmliG5IoJzeeuy6g?view_as=subscriber

                                                                                             служба навін "Берасцейскай вясны"
 
 
 
© 2019 "Берасцейская вясна"